Najnowsze wydarzenia w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu
21 czerwca 2011 roku, o godzinie 17, w Ratuszu, zostanie otwarta wystawa U źródeł cywilizacji ? Armenia. Manuskrypty i kobierce ormiańskie. Patronat nad wystawą przyjął Jego Ekscelencja Krzysztof Nitkiewicz, Biskup Sandomierski.
Prezentowane obiekty pochodzą z: Muzeum Narodowego w Krakowie, Fundacji Książąt Czartoryskich w Krakowie oraz Biblioteki Narodowej w Warszawie. W programie otwarcia znajdą się również trzy wystąpienia ; Ks. bp dr Krzysztof Nitkiewicz będzie mówił o Armenii chrześcijańskiej, Janusz Nowak z Muzeum Czartoryskich powie o Zabytkach ormiańskich w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, a Jerzy Krzemiński z Muzeum Okręgowego w Sandomierzu O kobiercach ormiańskich. Pokazowi będzie towarzyszył pokaz 25 fotografii ukazujących ważne i piękne miejsca tego niezwykłego kraju.Wystawa będzie udostępniona do początku września.
Starożytna Armenia, niegdyś rozległa dziś, mocno okrojona, leży w górach na północ od równiny Mezopotamii. Wprawdzie to Mezopotamia ze starożytnym Sumerem i Babilonem uchodzi wraz z Egiptem za główne źródło cywilizacji, niemniej także Armenia może ubiegać się o prawo do tego tytułu. Swymi korzeniami sięga VII wieku przed naszą erą. Jej historię rozpoczynają plemiona Urartyjczyków oraz indoeuropejskich Hajów, którzy przywędrowali na te tereny, osiedlili się i stworzyli fundament dla przyszłej wysokiej kultury, niejednokrotnie znacznie wyprzedzającej dokonania europejskie (już w VII wieku Ananiasz Szyracki powątpiewał w to, że Ziemia jest płaska i otoczona oceanami). Bardzo wcześnie, bo już w II wieku, dotarło do Armenii światło chrześcijaństwa. Z początkiem IV wieku, za przyczyną Grzegorza Oświeciciela, w czasach króla Tyrydatesa III, stała się pierwszym państwem chrześcijańskim. Wiek później powstał alfabet ormiański i zaczął się wielowiekowy okres rozwoju kultury, brutalnie i często przerywany licznymi najazdami. Ludność ormiańska, często dramatycznie doświadczana, szukała schronienia poza krajem macierzystym. W ten sposób powstały liczne diaspory rozsiane po całym niemal świecie. Ormianie docierali również na tereny dawnej Rzeczypospolitej. Już od XIV wieku osiedlali się w Kamieńcu Podolskim, Stanisławowie, Brodach, Buczaczu, Lwowie a później w Zamościu, znacząco przyczyniając się do wzbogacenia naszego życia gospodarczego i kulturalnego.
Prezentowana wystawa z konieczności ukazuje zaledwie dwa, aczkolwiek istotne, aspekty sztuki Ormian. Są to manuskrypty religijne, bogato dekorowane, pisane na pergaminie bądź papierze, oprawione w tłoczoną skórę oraz kobierce. Sztukę iluminowania tekstów rękopiśmiennych Ormianie rozwijali już od VI wieku. Ogromna większość ksiąg z IX i X wieku to Ewangelie. Do najwspanialszych okazów należy Ewangeliarz królowej Myłke z 862 roku, przechowywany w klasztorze mechiterystów w Wenecji. Przy całej wspaniałości manuskryptów iluminowanych z tzw. Armenii Wielkiej, najwybitniejsze dzieła powstały w Armenii Cylicyjskiej od XII do XIV wieku, gdzie tworzyli tacy malarze jak: Kirakos, Rosłin, czy Picak. Iluminacje ormiańskie odznaczają się dużą trwałością i odpornością na złe warunki zewnętrzne, co wiąże się z doskonałą techniką przygotowania barwników pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. W zbiorach światowych przetrwało około 24 tys. manuskryptów, w tym ok. 3 tys. iluminowanych . Dzięki uprzejmości Muzeum Czartoryskich w Krakowie, na sandomierskiej wystawie będziemy mogli zaprezentować pięć wysokiej klasy dzieł powstałych w XVI i XVII wieku. Po 4 tygodniach, z uwagi na zalecenia konserwatorskie, zostaną one zastąpione kilkoma podobnymi obiektami, wypożyczonymi ze zbiorów Biblioteki Narodowej w Warszawie.
Drugim, wizualnie znaczącym, komponentem wystawy będą kobierce wykonane na terenie Armenii. Ta ważna dla tamtego obszaru dziedzina rzemiosła artystycznego, rozwijająca się od wielu wieków (najstarsze dochowane egzemplarze pochodzą z XV wieku, tzw.smocze) będzie reprezentowana kilkoma charakterystycznymi przykładami. Wśród nich kobierce typu seichur z motywem krzyża św. Andrzeja, oraz typu szirvan i sziraz. Kobierce kaukaskie, a więc i armeńskie, cechuje wąska ale dość zdecydowana kolorystyka, prosta, zgeometryzowana kompozycja, często z kilkoma większymi środkowymi medalionami i swobodnie rozłożonymi drobnymi elementami w tle. Całość ujęta jest w bordiurę. Zwykle mają nieco wydłużone formaty, tkane węzłem symetrycznym, wełna na wełnie. Prezentowane egzemplarze na wystawie w Ratuszu są własnością Muzeum Narodowego w Krakowie. Może warto przypomnieć, iż dwa lata temu w zamkowej galerii, była duża wystawa kobiernicza obejmująca niemal wszystkie ośrodki wytwórcze Azji, zorganizowana ze zbiorów Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
Skromnym dopełnieniem ratuszowej ekspozycji będą fotografie ukazujące niezwykłą i wspaniałą architekturę Armenii oraz jej walory pejzażowe. Tak jak w innych dziedzinach sztuki, tak i w budownictwie Ormianie wyprzedzali Europę. Chodzi nie tylko o rozwiązania techniczne, w których byli nowatorami ale i stylistyczne. Przykładem, jednym z wielu, niech będzie fakt zastosowania już w X w. ostrego łuku w katedrze w Ani, co było znacznym wyprzedzeniem gotyku na naszym kontynencie.
Jerzy Krzemiński
----------------------------------------------
16 czerwca (czwartek) o godz. 17.00 w sandomierskim Zamku odbędzie się prelekcja Tomasza Kuby Kozłowskiego pt. Wołyńskie perły ? od Ostroga do Starokonstantynowa.
Prezentacja połączona z promocją albumu "Świat Kresów" poświęcona będzie niezwykłym siedzibom polskiej magnaterii i arystokracji na Wołyniu.
Multimedialną prezentację, opartą na oryginalnej ikonografii, przedstawi Tomasz Kuba Kozłowski, autor albumu i cyklu ?Opowieści z Kresów?, kolekcjoner i popularyzator dziedzictwa Kresów.
W programie spotkania m. in. opowieść o Ostrogu i Starokonstantynowie książąt Ostrogskich, Sławucie książąt Sanguszków i Antoninach hrabiów Potockich, urok ostrogskich starodruków, wizyta w stacji klimatycznej i zakładzie kumysowym, antonińskie strusie i wielbłądy, polowania par force w zwierzyńcu, historia ogiera wszechczasów ze stadniny arabów nad Horyniem.
Podczas spotkania można będzie nabyć album ?Świat Kresów? Tomasza Kuby Kozłowskiego i Danuty Błahut-Biegańskiej zawierający reprodukcje blisko 800 obiektów (zdjęć, pocztówek, wydawnictw, druków ulotnych i reklamowych, dokumentów, archiwaliów, map, antyków, przedmiotów codziennego użytku, pamiątek osobistych, odznak, medali), w znacznej mierze unikatowych, prezentowanych publicznie po raz pierwszy.